De Sint-Vituskerk is niet zomaar een gebouw; het is het “gezicht” van Hilversum. Of je nu met de trein aankomt of over de snelweg rijdt, de enorme neogotische spits (met 98 meter de hoogste kerktoren van Nederland die niet bij een kathedraal hoort) begroet je al van verre.
Stel je het Hilversum van 1890 voor: een dorp dat razendsnel transformeert van een rustige boerengemeenschap naar een bruisende industriestad. In het hart van deze verandering staat architect P.J.H. Cuypers — de man die we kennen van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam. Hij kreeg de opdracht om een kerk te bouwen die de herwonnen trots van de katholieken in het Gooi moest symboliseren.
Een bouwwerk van superlatieven
De Sint-Vitus is een meesterwerk van baksteen. Cuypers ontwierp een kruisbasiliek die zo groot was dat de mensen destijds hun ogen niet konden geloven. Maar het meest indrukwekkend is de toren. Tijdens de bouw was het een technisch huzarenstukje; de spits wijst als een stenen vinger naar de hemel en is tot op de dag van vandaag een baken voor iedereen die de weg naar huis zoekt in het Gooi.
Binnenin is het niet minder spectaculair. Het licht valt door de gebrandschilderde ramen naar binnen en kleurt de muren in tinten blauw, rood en goud, wat de kerk de bijnaam ‘de kathedraal van het Gooi’ opleverde.
De Sint Vitusbuurt: Een dorp in de stad
Direct onder de schaduw van deze reus ligt de Sint Vitusbuurt. Waar de kerk groots en meeslepend is, voelt de buurt juist intiem en volks aan.
- De architectuur: De straatjes zijn smal en de huizen karakteristiek. Veel van de woningen rond de Schapenkamp en de pastorietuin werden gebouwd voor de arbeiders en de middenstand die verbonden waren aan de parochie.
- De gemeenschap: Vroeger was dit een wereld op zich. Men ging naar de Vitusschool, kocht brood bij de katholieke bakker en de sociale controle was — zoals in elke hechte buurt — aanwezig maar hartelijk.
- De dynamiek: Vandaag de dag is de buurt een fascinerende mix. Aan de ene kant heb je de rust van de historische straatjes, aan de andere kant de dynamiek van het moderne Hilversumse centrum en het station dat om de hoek ligt.
Het geheim van de buurt
Wat de Sint Vitusbuurt zo bijzonder maakt, is de akoestiek. Wanneer de zware klokken van de Vitus luiden, trillen de kopjes op de keukentafels in de omliggende straten nog net niet mee. Het geluid verbindt de bewoners; of je nu gelovig bent of niet, het ritme van de kerk bepaalt het ritme van de buurt.
Waarom dit verhaal blijft boeien
De Sint Vitus en haar buurt vertellen het verhaal van de groei van Hilversum. Het is een verhaal van ambitie (de enorme toren) versus menselijke maat (de knusse straatjes). Het is een plek waar de geschiedenis van de textielarbeiders en de rijke kerkhistorie nog tastbaar zijn in de muren.
Wist je dat? De toren van de Vituskerk is zo hoog dat deze tijdens de Tweede Wereldoorlog door zowel de bezetters als de geallieerden werd gebruikt als cruciaal navigatiepunt in de regio.
